The Simpsons hakkında her şey

  

Çizgi filmleri kendimi bildim bileli sevdim. İlk çizgi filmim Heidi'ydi. Taş devri, jetgiller ve sonrasında Japon çizgi filmleri geldi. Çiçek Kız, Şeker Kız... bu cici mi cici kızları sevdim sevmesine de hiç asabiyetleri, mizahi halleri olmadığı için pek de sarmadığını hatırlıyorum. Fazla yapaydılar. Neyse ki büyüdüm de bu tırt çizgi filmlerden kurtuldum.
Ben bu Bart'ları 94 yılında falan bir yerlerde okumuştum. Bilmeden, görmeden bu aileyi çok sevmiştim. Sanıyorum sıra dışı çizgileri onları sevmeme yetmişti.
2000 lerin başı mıydı neydi, tv de bi şey canım sıkkın sağa sola zap yaparken The Simpsons'la karşılaştım. Abartısız iki, üç saniye dona kaldığımı hatırlıyorum. Hala bilmeyen kaldı mı bilmiyorum ama hatırlatırım ki; göndermeleri bol, öz eleştiri yapan büyüklere ait bir animedir.
Bu sene Doğan Holding getirmedi, beni gıcık etti. Ara sıra e2 de rastlarsam izliyorum. Geçen yıla kadar haftada iki kez izleme şansım oluyordu.
Bugün dergileri karıştırırken Cnbc-e derginin özel sayısında Simsongilleri ayrıntılı ayrıntılı yazmışlar. Tamam; sevinçten uçarak, ağzım kulaklarımda okudum ama, gene gircek evin bi köşesine. B'alim kalbim kadar temiz sayfama yazayım da, dursun arada bakarım diye oturdum pcmin başına.
Bu aile üyelerine aslına bakarsanız hepsinin hayata karşı farklı duruşları var. Fakat her koşulda bir arada kalmayı başarıyorlar. Birbirlerinin aykırıklarından da acayip hoşnutlar. Homer; düşüncesiz, kaygısız, Marge; anlayışlı ve zarif, Bart; haylaz, Lisa idealist, çevreci ve dahi, Maggie ise henüz konuşmaya başlayan ailenin en ufaklığı. Hadi bakalım Marge Hanım'dan başlayalım. :):)
MARGE
37 yaşındaki Marge'ın doğum günü 1 Ekim.
Saçları, dizinin yaratıcısı Matt Groening'in annesinin 60'lardaki saç modeli ve The    
bridge of Frankenstein filminden ilham alınarak çizildi.
Groening, Marge'ın saçlarını tavşan kulaklarını saklamak için bu şekilde yaptırdığını     
savunuyor.
Marge'ın da kızı Lisa gibi dörder adet kirpiği var.
Her bölümde rol alan Marge, yalnızca bir bölümde konuşmadı.
1994'te Entertainment Weekly, 2005'te ise FOX News tarafından en iyi televizyon annesi   
seçildi.
HOMER
38 yaşındaki Homer yaklaşık 105 kilo.
Homer'ın nükleer santraldeki güvenlik denetimcisi maaşı ortalama 67.422 dolar.
Homer'ın elektronik posta adresi ChunkyLover53@aol.com
Bay X adıyla kendi internet sitesini kuran Homer, www.mrxwebpage.com adresinde   
Springfield sakinleri hakkında yalan yanlış haberler yapıyor.
Homer'ın ağzından sık sık duyduğumuz “D'oh!” kelimesi The New Oxford Dictionary of   
English'te yerini aldı.
Homer'ın saçlarının oluşturduğu M ve kulaklarının kıvrımıyla ortaya çıkan G, Matt   
Groening'in imzası niteliğinde.
IQ'su bir dönem 105'e yükselmiş olsa da, kısa sürede 55'e geri dönen Homer, zeka   
seviyesinden memnun.
BART
Bart J. Simpson'daki “J” Jo-Jo'nun kısaltılması.
Matt Groening, küçükken Bart'ınkine benzeyen bir saç kesimi yaptırmış. Yani dizinin haylaz karakteri saçlarını yaratıcısndan alıyor.
Adı, İngilizce yaramaz çocuk anlamına gelen, “brat” kelimesinin anagramı.
Lisa'nın ağabeyi Bart, 20 yıldır 10 yaşında.
Bart'ın saçları her zaman dokuz çıkıntıdan oluşuyor.
Bart dizinin başından beri solak olan tek karakter.
Afacan Dennis'ten esinlenerek yaratılsa da, yaramazlıkta onu solladı.
Dikdörtgen kafa yapısıyla ailenin Marge'a benzeyen tek üyesi.
Bart, Lisa'dan 2 yıl 38 gün, Milhouse'tan ise üç ay büyük.
LİSA
Dizi tarihi boyunca Lisa, iki kez sekizinci doğum gününü kutladı.
Lisa eşsiz saç stilini yalnızca kız kardeşi Maggie ile paylaşıyor. 
En yüksek notu A+++ olan Lisa'nın IQ'su 156.
dizinin yapımcılarından David Mirkin'in vejeteryan olmasıyla et yemeyi bırakan Lisa, tam bir hayvan hakları savunucusu ve aktivist. Üstelik televizyon dünyasının ilk vejeteryan karakteri.
Lisa, dizinin Japonya'daki reklamlarında ailenin ön plana çıkarılan üyesi.
MAGGİE
Ailenin yaşı açıklanmayan tek üyesi.
Maggie ilk kez Lisa's First Word isimli bölümde konuştu.: Maggie'nin ağzından ilk ve tek sefer çıkan “baba” kelimesini Elizabeth Taylor seslendirdi. “Dad-dee.”
Maggie'nin biberon emerken çıkardığı sesler, Matt Groening tarafından bizzat yaratılıp kaydedildi.
Televizyon dünyasının hiç konuşmayan ve büyümeyen yegane bebeği.
Maggie Groening'in yazdığı, çizimleriniyse Matt Groening'in yaptığı Maggie Simpson adını taşıyan dört çocuk kitabı var.
Simpson ailesinin dört ferdi adlarını Matt Groening'in ailesinden aldı. Sadece kendi adı yerine Bart ismini kullandı.
Simpson ailesinin yaşadığı caddenin adı, 742 Evergreen Terrace. Matt Groening'in Portland'da büyüdüğü cadde de aynı ismi taşıyor.
İtalyan restoranındaki aşçı Luigi Risotto karakteri bir pizza kutusunun üzerindeki çizimden olduğu gibi kopyalandığı için dizideki diğer karakterlerin çzimine benzemiyor.
Homer'ın ünlü repliği “D'oh!” eski Laurel ve Hardy kısa parodilerinde oyuncu Jimmy Finlayson'ın sürekli kullandığı yayvan Dooooooh! sesinden ilham alınarak diziye katıldı.
Duffman karakterinin ilham kaynağı Budweiser etkinliklerinde boy gösteren Bud Man.
Palyaço Krusty karakterinin kökeni, Groening'in çocukluğunda izlediği ünlü çocuk programı yıldızı komedyen palyaço Rusty Nails'e dayanıyor.
Dizide Hank Azaria tarafından seslendirilen karakterler, sanatçının gerçek hayatta tanıdığı insanlardan esinlenilerek yaratıldı. Çizgi roman dükkanını işleten adam için Azaria'nın üniversitedeki oda arkadaşı ilham kaynağı olurken, Lou için Sylvester Stallone'dan, Polis şefi Wiggum için Edward G.Robinsan'dan esinlenildi.
Maude Flanders karakteri, kendisine ses veren sanatçı Maggie Roswell ücretine zam istediği için öldürüldü. 
Bay Burns'ün telefonu açtığı zaman söylediği Ahoy hoy?” sözcüğü, telefonun mucidi Graham Bell'in icadını kullanırken sarfettiği bir söz.
Dizinin sevimli uzaylıları Kang ve Kodos karakterleri isimlerini orijinal Star Trek dizisinden aldılar. Star Trek'teki Kodos bir cellatken, Kang Klingon savaşçısıydı.
Bart'ın en yakın arkadaşı Milhouse adını Başkan Richard Milhous Nixon'dan alıyor. Milhouse'un ikinci adıysa Mussolini.
Dizinin açılış jenereğinde Maggie süpermarketteki fiyat okuyucusunun altından geçerken ekramda görünen miktar 847.63 dolar. Bu fiyat, bir Amerikalı bebeğin aylık yemek ve diğer ihtiyaçlarının karşılanması için gereken ortalam tutar.
The Simpsons, Guinness Rekorlar kitabı'nda En Uzun Süre Devam Eden Animasyon Yapımı olarak yer almanın dışında, En Fazla Ünlüyü Konuk Eden Program olarak da adını kaydettirmiş durumda.
Efsane dizi Asya, Avrupa, Latin Amerika, Avustralya dahil kıtalararası bir yolculuk yapıp, 60'ın üzerinde ülkede gösteriliyor.
Dizideki karakterlerin ten renkleri, kanal zaplamaktan hoşlanan izleyecilerin dikkatini çekebilmek için sarı yapıldı.
Ünlü müzik grubu No Doubt'ın klavyecisi ve aynı zamanda grubun vokalisti Gwen Stefani'nin kardeşi Eric, 1994 yılında The Simpsons'ta animatör olmak için gruptan ayrıldı. No Doubt, aynı yıl Eric'in ayrılışının ardından büyük çıkışını yapmıştı.
Dizinin yaratıcılarının en çok dalga geçtikleri filmler 1941 tarihli Yurttaş Kane ve Baba serisinin ilk iki filmi. 
Dizinin bir bölümünde Simpson ailesinin telefon numarası (939)-555-0113 olarak gösteridi. 939, Port Ric'nun telefon koduydu.
Dizi tarihinde alışılmışın dışında beş parmaklı çizilen tek karakter “Tanrı” oldu.
SPRINGFIELD
Kasaba, Time dergisi tarafından Amerika'nın En Kötü Kasabası seçilirken, Newsweek Springfield'ı “Amerika'nın Çöp torbası” ilan etti.
Springfield, 1776'da Amerikalı avcı Jebediah Springfield tarafından kuruldu.
Kasabanın belediye başkanı Demokrat Joe Quimby. Kongre temsilcisi ise Cumhuriyetçi Palyaço Krusty.
Springfield'ın da her kasaba gibi yerel bir gazetesi var: The Springfield Shopper. Gazete 1883 yılında Johnny Newspaperseed tarafından çıkarılmaya başlandı.
Kasabanın en büyük medya devi KBBL. KBBL'in bünyesinde üç radyo ve bir de televizyon kanalı bulunuyor.
Springfield hep büyük felaketlerin kasabası. Kasaba bugüne kadar ksaırgalar, seller, asit yağmurları, çığ, deprem, meteor yağmuru, volkanik patlamalar gibi pek çok badire atlattı. Ancak her olaydan sonra toparlanmasını bildi. 
Amerika'da hemen her eyalette bir tane Springfield var. Ancak Simpson ailesini yaşadığı hangisi bilinmiyor. Birkaç bölümde ehliyet, telefon numarası, mektup adresi gibi yollarla referans verilse de, referansların birbirinden farklı olması hepsini çürütüyor. 
30.720 kişinin yaşadığı kasaba, 182 metre rakımda.
Springfeld halkı genellikle cahil ve vahşi insanlar olarak çiziliyor. Şehirde ayaklanma çıkması için ufacık bir sebep bile yetiyor. Örneğin lenny ve Carl, şehirde gerçekleşen elektrik kesintisi nedeniyle önlerini göremeyip arabayla bir dükkana girmişti. Sonra da dükkanı yağmalamaya karar vermişlerdi. Bu da kasabada çok büyük bir ayaklanmaya ve talana neden olmuştu.
NELERE GÜLDÜK?
Homer'ın Bart'ı boğazlaması

Homer'ın sinirlendiğinde Bart'ı boğazlaması, The Simpsons henüz The Tracey Ullman Show'da kısa film olarak yayınlanırken kullanılan bir espriydi. Genellikle Homer, Bart'ın boğazına yağpıştığında “seni küçük ….” diye bağırıyor.

Bay Burns hala Homer'ın adını bilmiyor

Bay Burns, Homer ile karşılaştığında genellikle adını hatırlamıyor. Hatta kim olduğunu bile bilmediğini söylüyor. Çoğu zaman Burns'ün yardımcısı Waylon Smithers, Homer'ın 7-G Bölümü'nden bir çalışan olduğunu ona hatırlatıyor. Hatta bu espriyi daha da etkili kılmak için yazarlar Homer ile Bay Burns'ün 6tanıştığı ilk günü diziye eklemiş, o gün Bay Burns homer'a adını asla unutmayacağını söylemişti. Bay Burns'ün yaşı 104.

FOX'a yapılan şakalar

The Simpsons ekibi, yapım kontratında bulunan Fox'un hikaye akışına hiçbir şekilde karışmayacağını belirten madde sayesinde yapımcı firmaları hakkında diledikleri kadar olumsuz espri yapabiliyorlar. Örneğin bir kanepe esprisinde Homer ekranın köşesinde beliren FOX logosunu görüp sinirleniyor ve onu alıp yere attıktan sonra üstünde tepiniyor.

Bart'ın telefon şakaları

Bart sık sık Moe''yu arayıp aslında var olmayan birinin barda olup olmadığını sorar. Moe da bara dönüp bu isimde birinin olup olmadığını sorar. Ancak bart'ın söylediği isim ve soyadı bir arada kullanıldığında İngilizce'de komik anlamlara gelen cümleler ortaya çıkmaktadır. Moe şakayı fark ettiğindeyse Bart'a avazı çıktığı kadar bağırır. Bart'ın Moe'ya yaptığı telefon şakaları, New Jerseyli barmen Louis, “Red” Deutsch'in başına gelen şakalardan alınmış. Tıpkı Bart gibi John elmo ve Jim Davidson adlarındaki iki kişi Tube Bar'ın sahibi Deutsch'u arayıp uydurma isimlerin barda olup olmadığını sorarmış. Deutsch da işletildiğini anlayınca tıpkı Moe gibi bağırıp çağırmaya başlarmış. Bu şakaların kayıtları 80'lerin en popüler eğlencelerinden birine dönüşmüştü.

The Simpsons'ta bugüne kadar yüzlerce ünlü ismin sesini duyduk, binlerce popüler eserin adını andık. Televizyon tarihindeki birçok rekoru kıran The Simpsons, 20 yıl içinde birçok ilke de imza attı. Bu “ilkler”in en önemlileri hiç kuşkusuz dizide kullanılan referans kaynakları ve yapılan göndermelerdi.
The Simpsons'ı benzersiz kılan yaratıcılarının algı kapılarını sonuna kadar açık bırakması. O açık kapılardan içeriye 20 yıl boyunca yüzlerce isim, binlerce popüler kültür eseri ve sayısız espri girdi. Böylece sinemada yaygın olan “alt metin” kavramını televiyonda uygulayan ilk dizilerden biri The Simpsons oldu.
The Simpsons, 20 yıl boyunca popüler kültürün birçok dalından beslenmesinin yanı sıra birçok popüler esere de ilham verdi. Müzik, sinema, televiyon ve yazılı basından hem beslendi hem de onlar için iyi bir malzeme teşkil etti.


Kaynak: Cnbc-e dergi

Tecavüz çareleri!!!

Eğer insan yeterince kötü görünürse dilediği gibi hareket edeceğini keşfeder.

Gazetelerde okumuşsunuzdur; tecavüz dava dosyalarının azalması için, tecavüze uğrayanın, tecavüzcüsüyle evlenmesini önermişler.

Baştaki cümle için, ne kadar yerinde bir tespit diyoruz değil mi?

Hayatta  tecrübe edinecek kadar yaş aldıysanız, adaletin iyiden yana değil, kötüden yana olduğunu çoktan anlamışsınızdır.

Bu sadece yasalar tarafından da olmaz. Bizzat insanların ‘gelenek görenek’ dedikleri, sözde ‘saygı’ dedikleri, güçlü olan kötüden korkusu yüzünden, mağdurun daha da ezilmesine, aşağılanmasına defalarca tanık olmuşsunuzdur.

Hangi adalet?

Kim karar veriyor buna? Yasalar adil olduğu için değil, yasa olduğu için uygulanır, değil mi? Evet, anlaştık.

Tecavüzcü için bunları söyleyebilenler, çoğu kez, bir kitabı muzur da görebiliyorlar. Toplumun aile yapısı rencide olmaması için! Fakat tecavüze uğrayan, tecavüzcüsüyle evlendiğinde kutsal aile birliğini kurarak, kutsum kustum kustummm! kutsanacaklar.  Ahhh ne adalet ve ne hakkaniyet!

Yukarda ilk satırdaki tespiti yapan arkadaşa gelelim mi? Benim arkadaşım falan değil tabii ki. Fakat bugünlerde yazdıklarını hayranlıkla okuyorum.

Evet  yazar o.

Ama bildiğiniz yazarlardan değil.

Önce yukarıdaki  tespiti yapmasına hangi olayın neden olduğuna  ve sonrasında gelen yazarlığının nasıl başladığını anlatayım: arkadaşlarıyla birlikte tatile çıkar. Bitişikteki kamp yerinde müzik rahatsız edici derecede açılır ve bu nedenle başlayan tartışma yerini kavgaya bırakır. Bu olayda yaralanan Chuck tatilden döndüğünde iş yerinde kimse tarafından ilgi görmez. Çünkü korkunç derecedeki yüzü hakkında yorum yapmaya cesaret edemezler. İşte bunun üzerine insan yeterince kötü görünürse dilediğince davranacağını keşfeder.

Sonrasında devam ettiği edebiyat grubu bünyesinde yaptıkları çeşitli gösteri ve eylemler sonucu ‘Kargaşa Projesi’ni yazar. Kısa bir süre sonra aynı isimle kısa öykü yayımlar. Üç ay içinde Fight Club (Dövüş Kulübüne) romanına dönüşür.

Tanıdınız değil mi onu? Yeraltı edebiyatının kralı Chuck Palahniuk.

Washington eyaletinin doğusunda bir çiftlikte büyüdü. Eyalet Üniversitesi’ne devam ettikten sonra Oregon Üniversitesi’ne geçip, öğrenimini orada tamamladı.

Aslında otuzlu yaşlarına kadar edebi metin yazmadı.Tabii üniversiteden sonra üç yıl boyunca çalıştığı Freightliner isimli şirketteki, montaj hattında yazdığı taşıt modifikasyon prosedürlerini saymazsak!

Ardından tamirci olarak çalıştı.

Aslında ilk romanı Invisible Monsters (Görünmez Canavarlar) dır. Bu romanı yayıncılar içeriği nedeniyle yayınlamamışlar. Heh heh heee! Hasıraltı yayınları iftiharla sunar! Bu olay Palahniuk’u öfkelendirir ve içeriği daha çok ‘yok edici’ olan Dövüş Kulübü’nü yazmış. Ve bu roman yayıncılar tarafından beğeniyle kabul görmüş. Sonra da filme çekilmiştir.

Şu anda ‘Gösteri Peygamberi’ni elimden düşürmeden okuyorum.

Palahniuk’un romanlarındaki tavır isyan gibi görünse de, aslında varoluşumuza özlem duymamıza neden olur. Yarattığımız değer yargıları, para, şöhret, güzellik gibi önemli saydığımız şeylerin anlamsız yalanlar olduğunu anlatır.

Eylül portrelerinden: Victor Jara

Büyülü bi aydır eylül. Yaz mevsiminin yakıcılığı ile sonbaharda başlacak soğuklara ayar verir. İkisinin keskinliğini birbiriyle barıştırır. Biz insanları, hayvanhaşadı ve nebatı alıştırır gelecek soğuk günlere.

Eylül ayının hüznünü ve barışcıllığını kesin olarak öğrenmem lise yıllarına denk düşer. Lisede matematik dersini sevmez ve bunun karşılığında ikmale kalırdım. Bu kurtarıcı ay beni ve diğer ikmale kalan öğrencileri okulla tekrar barıştırırdı. Koca bi yaz, omuzlarımda hissettiğim ‘evet matematikten çaktık, of offf’ sıkıntısını üzerimden alıverirdi. Alpay bize ‘eylülde gel’ şarkısını yapmıştı. Yüreğimizde ince bi sızı olurdu, o şarkıyı radyoda her duyduğumuzda. Kimileri derslere, kimileri platonik ya da gerçek sevgililerine ithaf ederdi bu şarkıyı. Kim nereye isterse, durumuna göre… şahane bi şarkıymış gerçekten de, boşuna değil klasik olması.

Matematikten her sene ikmale kalmadım. Bütün derslerimden geçtiğim bi yıl, müzikten çaktım. Soranlara müzikten ikmale kaldığımı söylüyordum fakat bu onlar üzerinde dalga geçiyormuşum hissi uyandırıyordu. Dalga geçmiyordum. Üstelik müzik hocası dalga geçilmeyecek kadar ağır psişik bi şahsiyetti. Özhakiki müzik hocasıydı. Hani şu İngilizcecinin beden dersine girdiği, müzik hocalarından değil işte. Ve bu yüzden sanıyorum müzik hocalığı onda mesleğinin hafife alınıyor olduğuna dair bi his uyandırıyor, bize notaları ve notalarla şarkı söylemeyi öğretmeden, sınıf geçirmemeye yemin ediyordu her gece uykuya dalmadan önce. Keskin çizgileri vardı adamın. Boğazı ağrıyıp hasta olduğunda, bi kerede, bi şişe şurubu kafaya dikip, iyileşmeyi umacak kadar bi uçukluk ve keskinlik. Milli güvenlik hocasının otoritesine sahipti. Bedenindeki akordeon, müzik aletinden çok, silah gibi duruyordu. Şarkılar türküler söylemek, faşizan bi durum değil tabii ki. Si si do re, re do si la, la la sol sol la sol solllll. İşte zorla aklımda kalan bunlar.

Şarkı söylemek güzeldir. Şarkılar hayatın zorluklarına karşı bi kalkan, farklı diyarlara gitmektir. Gitmek her zaman bedenen olmaz ki. Müzik sizi alır götürür. Bi şarkıyı ilk nerede dinlemişsem, hep orası aklıma gelir. Otobüs yolculuğuna nedense Funda Arar’ın o buğulu sesini yakıştırırım. O ses, mola yerlerini, mola yerlerinde köpüklü sularla fırçalanan otobüslerin ön camları aklıma gelir. Duş altına giren otobüsler… Gözümü açıp kapadığımda, gördüğüm elektronik saat…  uyuşan ayakları açmak için dolaşırken, kırsalın orta yerine kurulmuş bi benzin istasyonunda, gökyüzünün boşluğuna bakıp, ne olacak bundan sonrası? Hiç. Neden bütün bunlar? Hiç.

Evet sonunda her şey kocaman bi hiçe dönüşürken, zalimlikler zulümler bitip tükenmiyor. İnsan var olduğuna göre hiç bi zaman da bitip tükenmeyecek görünüyor. Bütün bu zalimlikleri bütün insanlığın üstüne atmak ne kadar da büyük haksızlık. Bunları istemeyen bi yığın insan varken… güç kötünün eline geçince neler oluyor neler. Bi takım insanlar, bi takım insanları işlerine gelmiyor diye çatır çatır öldürüyor. Bu dünyanın yarısı Habil’se, diğeri kısmı da Kabil.  Zalim ve zulüm hikayeleri o kadar çok ki; onlardan biri de yıllar önce gerçekleşmiş. –hâlâ da gerçekleşiyor ya hoş- Neyse aşağıdaki yaşanmışlığı aktarmadan edemeyeceğim; Adı: Victor Jara. 

11 Eylül 1973 teki Augosto Pinochet’in düzenlediği faşist darbenin hemen ertesinde gözaltına alınmış ve binlerce kişiyle birlikte –bugün adı verilmiş olan- Şili Santiago Stadyumu’na getirilmiş. Postallarla çiğnenen ülkesinin ve katledilen yoldaşı Allende’nin acısını hissediyordu O.

Yanından hiçbir zaman ayırmadığı refakatçısı gitarıyla birlikte stadyuma getirmişler ve o şarkı söylemeye başlamış. Bu öbür tutuklulara da sirayet etmiş ve gardiyanların üzerlerine ateş açma tehdidine karşın hepsi birlikte şarkı söylemeye devam etmişler. Zalimler baş edemeyeceklerini anlamışlar bu durumla. Zalimin en büyük silahı korkutmaktır. Korkutmak için sırf, Victor Jara’nın ellerini kırmışlar. İstedikleri olmuş ve artık gitarını çalamamış ama bu onun şarkı söylemesine engel de olmamış. İnce bi sesle şarkı söylemeye devam etmiş. Bunun üzerine bi dipçikle kafasını parçalamışlar ve diğer tutuklulara ibret olsun diye ellerini kesip, trübünlerin önüne atmışlar. 16 Eylül 1973 de yaşanmış bütün bunlar.

 Zalimlere bakmayın siz. Zulümlerinin nedeni güçlü olduklarından değil tam tersine korkak olduklarından kaynaklanır. Onlar, onun şarkılardan korkmuşlar. Şarkılarının büyük düşmanı ise darbeci Pinochet’miş.

Victor Jara şarkıları susmasın istiyordu. İnsanların yoksulluktan ölmediği güzel bi güzel bi dünya istiyordu. Pinochet ise bütün bunların hepsine karşıydı. İnsanlar köle olmalıydı onun için, herkesten vazgeçebilirdi ve Pinochet’e göre yaşamak egemen sınıfın hakkıydı.

Şili’deki Pravda muhabiri Vladimir Çernisev tanıklık etmiş ve aktarmış bütün bunları.

Bitmez, bütün bunlar bitmez. Bugünlerde Şili’de olanlara karşı küçük bi anımsamaydı…

Bütün bunlar bitmese de, şarkılar susmasın. Şarkılar zalimleri sustursun…

Dorothea Lange

“Çek ellerini! Çektiğim fotoğraflara kesinlikle dokunmam, karışmam ya da herhangi bir düzenlemede bulunmam.” Yüzyılın belgesel fotoğrafçılığının gelişmesinde büyük katkıları olan Amerikalı fotoğrafçı Dorothea Lange’ın prensiplerinden biriydi, söyledikleri…

Hoboken New Jersey’de, 26 Mayıs 1895’de dünyaya geldi.

Kariyerine New York’ta başladı. Colombia Üniversitesi’nde 1917-19 arasında Clarence H. White’ın himayesinde sürdürdüğü çalışmaları, 1919 yılında San Francisko’ya gelişinde portre stüdyosu açmasıyla devam etti.

Daha sonra Büyük Bunalım’ın yoğun etkisiyle, kamerasını stüdyodan sokağa çevirdi. İlk kocası ressam Maynard Dixon ile birlikte, 1930’ların başında, Güney Batı’ya hareket ettiler. Burada Amerikan yerlilerinin fotoğraflarını; ekmek, su kuyruklarını, evsizlerin, kaybetmiş ve umutsuz insanların fotoğraflarını çekmeye başladı. Bunlar Dorothea Lange’ın ilk belgesel çalışmalarıydı.

Evsizler üzerine yaptığı vurucu çalışması, kısa sürede yerel fotoğrafçıların ilgisini çekti ve sonrasında Tarım ve Güvenlik Örgütü (FSA) çalışmaya başladı.

En bilinen çalışmaları Büyük Bunalım zamanı, Tarım ve Güvenlik Örgütü (FSA) için yaptığı çalışmalarıdır. Tarımda modernizasyon ve makineleşmeyle baş edememiş, kuraklık ve verimsizlik gibi etkenler de eklenince, doğdukları topraklardan göçmek zorunda kalan, merkez eyaletlerdeki tarım işçilerinin sorunlarıyla ilgilenip, parasal yardım amacıyla, Roosewelt tarafından kurulan birçok ajanstan biriydi, Tarım Güvenliği Örgütü.

FSA ile birlikte yaptığı bu çalışma sırasında, Büyük Bunalım’ın insanlar üzerinde oluşturduğu trajik tabloyu en etkileyici biçimde gösteren Lange’ın fotoğrafları, belgesel fotoğrafçılığın gelişmesine önemli katkılarda bulundu.

1935’te ikinci kocası ekonomist Paul Schuster Taylor ile evliydi ve birlikte çalışmaya başladılar. Göçmen ailelerinin çektiği sıkıntıları fotoğraflayan Lange, Taylor’un makale ve dilekçeleri ile birleşince Amerikalıların ne durumda olduklarının görülmesi ve hükümetin konuyla ilgili bir şeyler yapması açısından oldukça ikna edici oldu.

Lange’ın 1935-40 yılları arasında FSA için yaptığı işler; göçmen ailelerinin zor durumunu gözler önüne tüm çıplaklığıyla serdi. Gazetelere ücretsiz olarak verilen, dokunaklı, acıklı ve bir o kadar da gerçeği tüm çıplaklığıyla gözler önüne seren fotoğraflar, tüm eyaleti hatta ülkeyi dolaşarak kısa sürede döneminin ikonu haline geldiler.

En ünlü fotoğrafı; Göçmen İşçiler Kampı’nda yaptığı altı karelik çekimin son karesi olan “Göçmen Anne” fotoğrafıdır. Anlatılanlara göre; Lange fotoğraf makinesini doğrulttuğunda, ayakta duran iki çocuktan, yüzlerini arkaya çevirmelerini istiyor. Çünkü fotoğrafı çekmek üzereyken çocuklar gülüyormuş. Daha etkileyici ve umutsuz ruh halini fotoğrafa yansıtabilmek için, çocuklarının gülümsemelerinin görülmesini istememiş. Sonra çocuklardan böyle istekte bulununca, çocuklar korku, tedirginlikle, devekuşu gibi yüzlerini annelerinin omuzlarına gömmüşler.

Bu fotoğrafı nasıl çektiği ile ilgili şunları söylemiş Lange: “Aç ve ümitsiz anneyi gördüm ve yaklaşmaya başladım. Sanki manyetik bir güç beni onlara çekiyordu. Oradaki varlığımı, ne yaptığımı ve kadına yönelmiş kameramı nasıl açıkladığımı hatırlamıyorum. Fakat bana hiçbir soru sormadığını çok iyi hatırlıyorum. Aynı yönde her seferinde daha da yaklaşarak beş kare daha çektim. Adını ya da hikâyesini sormadım. 32 yaşında olduğunu söyledi. Etraftaki tarlalardan toplanan donmuş sebzeler ve çocukların öldürdüğü kuşlarla yaşıyoruz dedi. Biraz yiyecek alabilmek için az önce arabasının lastiklerini sattığını söyledi. Ona sarılan çocuklarıyla birlikte oldukça yıpranmış, eski püskü bir çadırın önünde oturuyordu. Çektiğim fotoğrafların ona yardımcı olabileceğini düşündüğü için bana yardım etti.” 

John Steinbeck’in Gazap Üzümleri adlı romanını yazarken, Lange’nin FSA için hazırladığı fotoğraf arşivini gözden geçirdiği ve romanda Dorethea Lange’ın fotoğraflarının düz yazı ile tanımlanmasına çok benzeyen pasajların bulunduğu da bilinir.

Lange 1941 yılında, o güne kadar fotoğraf alanındaki çalışmaları ve başarıları nedeniyle Guggenheim Bursu’yla ödüllendirildi. 2. Dünya Savaşı Lange’ın FSA’daki işinin son bulmasına neden oldu. Fakat bu hayatında yeni bir sayfa açtı; Pearl Harbor saldırısından sonra yaşadıkları yerlerden ayrılmak ve Amerika’nın batısında kamp kurmak zorunda bırakılan Amerikalı Japonların durumunu belgelemek için, yapacağı çalışmaya dikkatleri çekmek için ödülünü geri verdi.

Lange 1941 yılında, o güne kadar fotoğraf alanındaki çalışmaları ve başarıları nedeniyle Guggenheim Bursu’yla ödüllendirildi. 2. Dünya Savaşı Lange’ın FSA’daki işinin son bulmasına neden oldu. Fakat bu hayatında yeni bir sayfa açtı; Pearl Harbor saldırısından sonra yaşadıkları yerlerden ayrılmak ve Amerika’nın batısında kamp kurmak zorunda bırakılan Amerikalı Japonların durumunu belgelemek için, yapacağı çalışmaya dikkatleri çekmek için ödülünü geri verdi.

11 Ekim 1965 yılında, San Francisko’da, 70 yaşındayken öldü. Ölümünden sonra kocası Taylor, fotoğraflarını California Oakland Müzesi Sanat Departmanı’na hediye etti. Koleksiyonda 25000’den fazla negatif, 6000 kadar baskı, Lange’ın kişisel dökümanları ve kitapları yer alır.

En ünlü fotoğrafı; Göçmen İşçiler Kampı’nda yaptığı altı karelik çekimin son karesi olan “Göçmen Anne” fotoğrafıdır. Anlatılanlara göre; Lange fotoğraf makinesini doğrulttuğunda, ayakta duran iki çocuktan, yüzlerini arkaya çevirmelerini istiyor. Çünkü fotoğrafı çekmek üzereyken çocuklar gülüyormuş. Daha etkileyici ve umutsuz ruh halini fotoğrafa yansıtabilmek için, çocuklarının gülümsemelerinin görülmesini istememiş. Sonra çocuklardan böyle istekte bulununca, çocuklar korku, tedirginlikle, devekuşu gibi yüzlerini annelerinin omuzlarına gömmüşler.

Bu fotoğrafı nasıl çektiği ile ilgili şunları söylemiş Lange: “Aç ve ümitsiz anneyi gördüm ve yaklaşmaya başladım. Sanki manyetik bir güç beni onlara çekiyordu. Oradaki varlığımı, ne yaptığımı ve kadına yönelmiş kameramı nasıl açıkladığımı hatırlamıyorum. Fakat bana hiçbir soru sormadığını çok iyi hatırlıyorum. Aynı yönde her seferinde daha da yaklaşarak beş kare daha çektim. Adını ya da hikâyesini sormadım. 32 yaşında olduğunu söyledi. Etraftaki tarlalardan toplanan donmuş sebzeler ve çocukların öldürdüğü kuşlarla yaşıyoruz dedi. Biraz yiyecek alabilmek için az önce arabasının lastiklerini sattığını söyledi. Ona sarılan çocuklarıyla birlikte oldukça yıpranmış, eski püskü bir çadırın önünde oturuyordu. Çektiğim fotoğrafların ona yardımcı olabileceğini düşündüğü için bana yardım etti.” 

Dorothea Lange kariyeri süresince toplumsal sorumluluğun sanatla nasıl birleşeceğini gözler önüne sermiştir.

Son paragrafta onun sözlerine yer verelim: Fotoğraf makinenizi boynunuza asar ve ayağa kalkarsınız. İşte hayatınızı sizle paylaşan ayrıntılar karşınızdadır. Fotoğraf makinesi, insanlara fotoğraf makinesiz nasıl görüleceğini öğreten bir enstrümandır.”

Ayşe Kulin'e "Veda" romanıyla veda ettim

Ayşe Kulin’in  umurunda olur mu bilmem ama bu karar “benim için küçük gözükse de büyük bi adım.” Ayşe Kulin’in romanlarını sırf biyografiye duyduğum ilgiden dolayı okuyordum.

Ama artık her romanında, tekrarın tekrarı konulardan sıkıldım. Romancıların tarzı vardır, anlarım; macera, korku, biyografi, kadın sorunları, üzerine falan yazarlar.

Ayşe Kulin’in romanlarındaki asaletin insanın kanında olduğunu iddia etmesinden, konaklarda yaşayan kadınların, naif, kırılgan fakat yeri geldiğinde şaşırtıcı bi şekilde güçlü kadın olmalarından fena halde sıkıldım. Aynı konaklardaki, erkek karakterlerin yüzde yüz kahraman, yurtsever başrollerde olmaları da rahatsızlık verici boyutlarda.

Sarışın kadını mutlak güzel olarak kabul etmesinden… Eğitimli ve kibar olmalarından, konakta çalışan yardımcılarınsa kaba, her türlü sahtekârlığı yapmaya yatkın, eğitimsiz olarak ifade etmesi ise, Ayşe Kulin’in aldığı eğitimin ne kadar eğitim olduğunu insana düşündürüyor.

Bazı insanlar farklı yazılar yazsalar da aslında hep aynı yazıyı tekrarlarlar. Dağarcıklarında farklı bişey yoktur çünkü. Takıntı olmuştur, bu konular onlarda. Fikri sabit boyutunda…

İnsanlar doğdukları ülkeleri, etnik kökenlerini, ailelerini, seçme şansına sahip değildir. Bu onlara verilmiştir. Bu yüzden de, kimse kimseden ne üstündür, ne de aşağıda. İnsanın asaletini yaptıkları, söyledikleri, kısacası hayattaki duruşu belirler. 

Ve bazı insanlar diğerlerine göre şanslı doğarlar. Nedir bu şans? Gelişmiş bi ülkede dünyaya gelmek, kişiyi seven, köklü, zengin ve iyi eğitim alabileceği bi aileye sahip olmak, akıllı ve  güzel olmak filan gibi. Gerçi güzel olmak bence bi bakıma şans da değildir. Kendine aşık olma gibi, bi narsisliği içerir ki; insanın kişiliğini kötü bi şekilde etkileyebilir. Sürekli şekliyle ilgilenir, herkesin kendisine aşık olduğunu filan düşünmeye başlayabilir. İçerik varmış gibi görünse de yoktur. Tüm bu özellikler, kişiye verilmiştir. Bunun için o kişi hiç bi çaba sarf etmemiştir.  Verilmiş olan şeylerle insan nasıl bu kadar övünebilir?

Senin hayattaki duruşun bu mudur? Aldığın eğitim seni bu kadar takıntılı yapıyor ve insanları bu şekilde mi tanımlıyorsun?

Ayşe Kulin’in son okuduğum romanı 386 sayfa ve bu 386 sayfadan sadece bi paragrafı onayladım

… Ahmet Reşat, orada Mahir’le baş başa kaldıklarında, “Saraylıhanım zamana ayak uyduramıyor, azizim,” diye dert yandı teyzesinden, “değişikliklere direniyor ve hırsını kızlardan çıkarıyor. Halbuki bizler zamanında değişmeyi ve asrileşmeyi becerebilseydik, başımıza bütün bu belalar gelmeyebilirdi. Her şeye karşı direndik. Asrımıza ayak uyduramadık. İnkişafımızı kendimiz yapamadığımız için, bizi değişmeye borç almak zorunda kaldığımız memleketler zorladı. Eh, zorlamayla da ancak bu kadar olur… Olmaz yani.”

386 sayfalık  -Veda- romanından  bana kalan budur!  Sadece akıcı anlatıma sahip bi roman; geri kalan  hep aynı takıntılı ve faşist ruhtan süzülen düşünceler…

Şu anda ise elimde  J.D. Salinger’in “Çavdar Tarlasında Çocuklar” isimli romanı var. Dili nefis. Hiç betimleme filan yapmadan, o kadar yalın anlatıyor ki, sanki yazarla sohbet ediyorsunuz.

“Hayat kurallara göre oynanması gereken bir oyundur.” diyor ve ekliyor yazar, “Tüm asların bulunduğu takımdaysan, oyun o zaman, tamam; kabul ederim. Ya ÖTEKİ takımdaysan, as oyuncu filan yoksa, oyunla ilgisi kalır mı bunun? Hiç yani. Yok oyun moyun. 

Bir diğer paragrafta ise şöyle diyor: Bir kitabı okuyup bitirdiğiniz zaman, bunu yazan keşke çok yakın bir arkadaşım olsaydı da, canım her istediğinde onu telefonla arayıp konuşabilseydim diyorsanız, o kitap bence geçekten çok iyidir.

Ben bu duyguyu Sait Faik’de duyarım. Ne zaman canım sıkılsa, biriyle konuşma ihtiyacı duysam ve o anda kimseyi bulamasam, onun defalarca okuduğum hikâye kitaplarından birini okurum. Onun için Haldun Taner şöyle der: Sait’in hayattaki bileti lüks mevki bileti idi. Ama o da tıpkı Barba gibi lüks mevkiden, birinciden, ikinciden hoşlanmıyor, soluğu hep üçüncüde, personel koğuşunda alıyordu.

Vedat Günyol ise şöyle diyor: Sait Faik bir sevgi peygamberiydi. Kırk sekiz yıllık, içine en ufak bir haksızlık karıştırmamış, tertemiz bir ömrün akışında içimize insan sevgisinin o ılık, o tatlı, o aziz büyüsünü en asli tarafıyla bir o salabildi: Sevmek, bir insanı sevmekle başlar her şey.”

Her zaman Sait Faik’le keşke aynı çağda yaşasaydım da, arkadaşı olabilseydim, onunla bi kez olsun konuşabilseydim diye düşünmüşümdür. Belki bi çoğunuza bu düşünce saçma gelebilir. Gelsin. Umurumda değil. Hiçbir insanı, etnik kökeni, ayırt etmeyen tam tersine; burjuvadan, sonradan görme zenginlerden, insanları sömürenlerden nefret edip; hikâyelerinde gerçek insanlara yer verip, onları her türlü kusurlarıyla seven, en çok da çocukları, hayvanları, doğayı seven böylesi güzel bi insan nasıl sevilmez? Nasıl onunla arkadaş olmak istenmez?

Ya peki kendisini herkesin üstünde gören böylesi yazarlara ne demeli? Tepeden bakanlara…

Asalet böyle mi oluyor?

Yoksa itici olup, ayrıca komik durumlara mı düşülüyor, orası tartışılmaz bile, bence.

Yalnız bir adam: Sait Faik

Yalnızlık nedir? İnsan, yalnızlığı seçtiyse, yalnız değildir. Ki çoğu insan yalnızlığın kötü, acınacak bişey olduğunu düşünür. Bazen iki, üç, dört, beş kişilik kalabalıklarda boğulur insan. Kim olursa olsun karşısındakiler; sevmiyorsa, anlaşamıyorsa… o zaman, o kalabalık kötüden de öte berbat bi durum değil midir?
Bazen de sebepsiz, bi sebebi yoktur yalnız olmayı istemenin. Ruhu, yüreği istemiyordur kalabalığı, başka bi insanı, insanları. Belki kendi kendisinde boğuluyordur, belki dünya dar geliyordur. Aslında yalnızlık daima güvende olma isteğidir. İnsana çoğu zaman yakınları kırar ya… “o kadar yakın olma bana, beni kırmanı istemiyorum” diyebilir. Ama başka insanlar hep bişeyler üretirler kendi değer yargılarına göre. Efsaneleştirler bile o yalnızlığı.
Fakat kişi yalnız olmayı tercih etmeyi seçmeyip de, yalnızlık başına gelmiş mecburi bi durumsa zor tabii.
Murathan Mungan ne demiş yalnızlığa dair; “yalnızlık bir insanlık halidir ve bizde genellikle kimsesizlikle karıştırılır… Yalnız kalma korkusuyla yapıştığımız herhangi bir ilişkiyi süreklilik ve sadakat zannediyoruz. Önce yalnız kalmayı ve bunu taşımayı öğreneceksin ki, seçtiğin beraberlik kıymetli bir hale gelecek. O beraberlik içinde de yalnız kalabilceğin zamanları ayırabileceksin”
***
“Akşamüstleri Tünel’den Taksim’e doğru sol kaldırımdan yürürseniz, gözünüze dalgın, siyah gözlüklü, yüzü kederli ama müthiş kederli, yüzündeki keder besbellidir, elle tutulacak gibi, yüzde donup kalmıştı, pantolonu ütüsüz, ağarmış saçları kabarmış bir adam çarpar. Bu adamın, Beyoğlu kalabalığı içinde bir hali vardır ki, (daha doğrusu her hali) size bu koskocoman şehirde yalnız, yapayalnız olduğunu söyler. Bu neden böyledir? Orasını kimse de bilemez. Bazı adam vardır, insan yüzünde sırf hınç, kin olur. Bazısında gurur, bazısında neşe, bazısında bayğılık, aşağılık… Kadıköy iskelesinin kanepelerinden birine oturmuş, heybetli köylüleri, çıplak ayaklı serseri çocukları, hanımefendileri, seyrederken rastlarsınız. Bu adam hikayeci Sait Faik’dir.
Yaşar Kemal 1951-63 yılları arası on iki röpörtaj yapmış gazeteye. Nasıl güzel betimlemiş Sait Faik’i. Sade bir o kadar da gerçek. Röportajı edebiyat haline getirmiş. Şimdilerde o röportajlar YKY den Ara Güler’in fotoğraflarıyla yeniden yayınlanmış.
Ara haberi verdikten sonra yine Sait Faik’e döneyim. Döneyim de biraz hesap sorayım, sadık okuyucusu olarak. Hakkım var mı peki? Var tabii. Gencecik yaşında bu kadar neden kederliydin? Aslında kederli biri değildin sen; şakacı ve muziptin…Hem  yalnız olduğunu mu sanıyordun? Anlattığın o güzel, akıllı, üçkağıtçı, cin, düzenbaz, tembel, saf,  insanlarla birlikteydin hep. Hep onları gözlemleyip arkadaşlık ediyordun. Hep insanı, insanlık hallerini anlattın. Aradan onca yıl geçmesine rağmen, yüzümüzde, gülümseme, huzur, kızgınlık, öfke duygularını yerleştiriyorsun.
Belki yüzünden okunan keder, son yıllarında oluşmuştu. Ya da yılların birikimiydi. Duygulu insandın vesselam.  Bu dünyanın herkese yettiğini, yeteceğini herkes gibi sen de biliyordun, hatta herkesten daha iyi biliyordun da, insanların neden birbirini bu kadar yaralayıp, paylaşamadıklarının ne olduğunu mu anlamaya çalışıyordun? O yüzden miydi, kendine kahrın, kederin?

Doğal Yaşam ve Başkaldırı / H. David Thoreau

Düşüncelerinizi eyleme dönüştürebiliyor musunuz? Ya da şöyle; düşüncelerinizin hayata geçmesine kapitalist sistem ne kadar izin veriyor?  Buna şu an ne cevap verdiğinizi de duymasam da tahmin ediyorum.

19. yy da Henry David Thoreau isimli bir adam yaşadı Amerika’da. Ve yaşadığı çağın en tanınmış bohemlerindendi. Hayatının 2 yılını Concord Massachusetts’de Walden gölünün kenarında, arkadaşı ve hamisi Emerson’un arazisinde,  kendi inşa ettiği ahşap kulübede geçirdi. Ekip biçmeyi, yemeğini, hayatında neye gereksinimi varsa kendisi karşılıyordu. Hiç kimseyi kullanmayarak, fayda sağlamayarak.

Amacı burjuvalara ve kapitalist sisteme; maddi kıtlıkla ruhsal tatminin bir arada olabilirliğini kanıtlamaktı. “İnsan vazgeçebildiği eşya oranında zengindir.” fikrini savunuyordu.

Ona göre insan toplumun ve sistemin kendisine dayattıklarını reddetme cesaretine sahip olduğu sürece kendi istediği koşullar içinde yaşayabilirdi. Niçin? Özgürlük için, okumak, düşünmek, yazmak için…

Meksika’ya karşı açılan savaşın haksızlığını savunarak Amerikan yönetimine karşı 6 ay vergi ödemeyerek tepkisini koymuş ve 1 gecelik hapisliğin verdiği öfkeyle “Haksız Yönetime” adlı eserini yazmıştır.

Hayat felsefesi “basitleş, basitleş, basitleştir” diyerek sadeliği vurgulamış ve yaşamıştır.

“İçimizdeki yanı başımızdaki düşman olmasa, uzaktakiler hiçbir halt karıştıramaz.”

“Davranışın otoriteye karşı pasif bir hareket” olduğunu savunur. Ona göre hükümet gereksiz bir organizasyondur.

“En iyi hükümet, en az yöneten hükümettir.”

“İcraatını onaylamadığın devlete bağlı kalmanın ve de haksız bulduğun yasalara itaat etmenin gereksizliğinden ve saçmalığından” dem vurur.

Yazılarıyla GANDHİ’NİN tarzının gelişmesine neden olmuştur.

“Kendi kendime şöyle bir devlet düşünürüm: öyle bir devlet ki, bütün insanlara karşı doğru olmayı göze alabilsin; her insana komşu gibi saygı göstersin; hatta uzağında yaşayan, kendisiyle kaynaşmayan, kendisinin de benimsemediği bir avuç insanın varlığı kendi rahatıyla bağdaşmaz saymasın; öyle bir devlet ki; bu tür meyveler yetiştiren ve olgunlaşır olgunlaşmaz, düşmelerine göz yuman, daha olgun ve daha şanlı bir devlete yol açsın. Benim de düşündüğüm ama hiçbir yerde rastlamadığım bir devlettir, bu.”

“Yalnız olmayı seviyorum. Hiçbir zaman yalnızlıktan daha iyi eşlik eden bir arkadaş bulamadım.”

“Yaşanabilir bir dünyada olmadıktan sonra, güzel bir eve sahip olmak neye yarar?”

“Tutkularınızdan ve hayallerinizden vazgeçmeyin. Eğer vazgeçerseniz, bedeniniz bu dünyada var olsa da, yaşamınız son bulur.”

“Gerçeklerin, güllerin nasıl varsa, kendisine ait dikenleri vardır.”

“Hayatımız detaylarla mahvoluyor, sadeleştirmeliyiz.”

“En ufak bir inanç tohumu, en büyük mutluluktan daha iyidir.”

“Her nesil eskilerin moda akımlarını komik bulup güler ancak güncel modayı mürid kıvamında izler.”

Ormana gittim

Çünkü bilinçli yaşamak istiyordum

hayatı tatmak ve yaşamın iliğini özümsemek istiyordum

yaşam dolu olmayan her şeyi bozguna uğratmak için

Ve ölüm geldiğinde aslında hiç yaşamamış olduğumu fark etmek için.

Biz sivil itaatkarlar, her ay bankadan çektiğimiz maaşlarımızı diğer bankalara, telefon, su, doğalgaz, araba kredilerine, sağlık sigortalarına yatırmak için saatlerce kuyruklarda bekleyerek zamanımızı da yitiriyoruz parayla birlikte. Bedenimiz her geçen gün ne yaşadığını bilmeden eksiliyor. Köleler hiç değilse köleliklerini biliyorlarmış ve onu elde etmek için çaba sarf ediyolardı. Biz; biz özgür olduğumuzu düşünen modern köleler için alıp, okunulası, hayata geçirilesi fikirlerle dolu yaşam kılavuzu.

11'e 10 kala

Hadi bakalım keyfe gel. Kış ayında başlayan sinema günlerim devam ediyor hâlâ.. Nerdeyse haftanın üç gecesi  film izlemeye başladığımda, kendimi  bambaşka bi dünyaya göç etmiş gibi hissediyorum. Eğer seyrettiğim filmi beğendiysem, sabah mutlulukla uyanıyorum.  Her ne kadar sinemada film izlemek güzelse de, evde ortamı karartıp kanepede uzun oturup, film izlemenin keyfi bi başka oluyor desem… evet haklısın dediğinizi duyuyorum.

Bu sezon evde izlediğim filmlerden en etkileyici olanı 11’e 10 kala. Film 2009 yılında vizyona girmiş. Ben filme konu olan Mithat Esmer’in belgeselini, 2002 yılında TRT de yeğeni Pelin Esmer’in yönetmenliğinde izlemiş, o zamandan aklımda kalmıştı bu ilginç hayat öyküsü.

Filmin yönetmenliği ve senaristliği Pelin Esmer tarafından yapılmış

11’e 10 kala” “dün, “şu an” ve “yarın’ı” birbirine sıkı sıkı bir iple bağlayıp, yaşamın her anını koleksiyonuna eklediği bir objeye dondurup o ipe dizen ve onun üzerinde usta bir cambaz gibi yürümeye devam eden müthiş bir koleksiyoncuyu anlama arzusuyla başladım. İstanbul’un hayatın içindeki çelişkilere olan toleransına sığınıp, birbirinden sınıfları, yaşamları, hayalleri ve gerçekleriyle çok farklı iki yalnız adamın, 83 yaşındaki koleksiyoncu Mithat Bey’le kapıcısı Ali’nin, birbirlerinin yaşamlarına hesapsızca müdahalelerini anlatırken, bir baktım kaybederken kazanan, kazanırken yenilen, biterken başlayan yaşamlarında bu iki adamın birbirlerine sunabilecekleri yine İstanbul’du. Böyle tanımlıyor filmini Pelin Esmer.  

Emniyet apartmanı’nın dördüncü katında yaşayan Mithat Bey, yıllardır biriktirdiği, evinde kendisine sadece küçük bir yaşam alanı bırakan koleksiyonlarını, o güne kadar karşısına çıkan her türlü tehdite karşı korumayı başarır. Koleksiyonunun devamlılığını bozmamak için aradığı herhangi bi parça onu İstanbul’un her köşesine götürür.

Anadolu’dan İstanbul’a göç eden Ali Emniyet Apartmanına kapıcı olarak girer. Kızı kapıcı dairesindeki rutubetten astım olunca, daha iyi koşullar sağlayana kadar bi süreliğine ailesini köye göndermiştir. Apartmanın diğer sakinleri deprem endişesi ve daha değerli bir eve sahip olma isteğiyle binayı yıkıp yeniden inşa etmeyi tercih edince, Mithat Bey’in koleksiyonları uğruna verdiği savaşların en zorlusu başlar. Bina yıkılırsa Mithat Bey koleksiyonlarını kaybedecektir, Ali’de hem evini, hem işini. Apartman yalnız yaşayan bu iki adamın ortak kaderi haline gelir. Koleksiyonun devamlılığı için başlayan ilişkileri, Mithat Bey’in Ali’ye İstanbul’u devretmesiyle farklı bi boyuta geçer, birbirlerinin kaderlerini fark etmeden değiştirdikleri bi noktada biter.

Aslında Mithat Bey karşımıza geçse ve hayatını anlatsa, hayatının her dönemi başlı başına bi film olur. Üç yaşında babası kuran kursuna göndermiş. Devleti ise; Sümerbank bursuyla Amerika Stanford Üniversitesi’nden mezun olmuş, Türkiye’deki her evde bile radyo yokken transistörü icad etmesine ramak kalmış, transmitörü icad etmiş, bi genci Kayseri’deki tekstil fabrikasına gönderiyor, kadrozsuzluktan! Daha sonra ise Emniyet’te görev yapmaya başlayıp Polis Radyosunu kuruyor.

Mithat Bey’in yaşamı tercih edilen bi yaşam. Koleksiyon uğruna astım hastalığını kabul eden, zamanında eşinin “ya koleksiyon, ya ben” söylemine karşın koleksiyonunu tercih edip, tutkusu uğruna yalnız yaşamayı tercih etmiş biri Mithat Bey.

Sade bi anlatımla sessiz ve derin diyaloglar sayesinde kendinizi  filmin içinde bi yan karakter gibi hissediyorsunuz.

Flmin adı, radyonun saatiyle senkronize edilen 193 gün sonunda 10 dakika geri kaldığını not alıyor Mithat Bey. Filmin adının 11’i göstermesi gerekirken 11’e 10 kalayı gösteren saatten geldiğini düşünmekle beraber; filmin sonunda Reşat Ekrem Koçu’nun İstanbul ansiklopedesinin 11. cildinin uzun uğraşlar sonunda elde edilmesiyle, fakat önceki 10 cildin kapıcı Ali tarafından sahafa satılmasıyla da alakası olduğu göz ardı edilmeyecek mükemmel bi detay. Bu da ‘şimdi’nin geçmişten kopamayacağını, ‘şimdi’nin geçmişle anlam kazandığını hatırlatıyor. Mithat Bey yaşamı bi bütün olarak algılayan, şimdiki zaman ve geçmiş zaman arasında ayrım yapmayan biri. Onun  için emniyet geçmişinden kopmamak demek.

Mithat Bey tarafından kapıcı Ali’ye emanet edilen koleksiyonun, Ali tarafından bazı parçaların satılması, koleksiyonu, acımasızca iki kuruş paraya satarak bozması karşısında, üzülüyorsunuz hakikaten de… Mithat Bey’in yeğeninin koleksiyona güvenerek sahaf ve antika dükkânı açıp, Mithat Bey’in koleksiyonuna göz dikmesi, aç gözlülüğü karşısında sinirleniyorsunuz.

Mithat Bey, elinde çantasıyla tutkuyla koleksiyonuna ait bi parça bulmak amacıyla İstanbul’da dolaşıyor gündüzleri. Geceleri ise artık adım atmakta zorlandığı evinde, 1950 yılından beri biriktirdiği gazetelerin, objelerin  arasındaki koltuğunda, “kim beşyüz milyar ister” yarışma programını izliyor. Kolay, zor, her soruyu biliyor, bununla birlikte televizyonla konuşuyor kendini kaptırararak “ne bakıyorsun sen onlara, hah seyirciye soracaklarmış, bakma sen onlara, dinle benim sözümü” diyor…

Mithat Bey’in her ne olursa olsun sakin ve mantıklı konuşmasına hayran oldum.

Mithat Bey’in Osmanlı Mezarlığı’nda doktora öğrencisi araştırmacı bi genç kızla karşılaştığında aralarında geçen diyalogdan öldüğünde cesedinin yakılmasını istiyor. Ama bu henüz legâl değil Türkiye’de diye cevaplandırıyor genç kız. Mithat Bey öldükten sonra dünyada fazla yer kaplamak istemediğini söylüyor. Eğer gömülürse mezar taşında ilk transmitörü icad eden Türk denmesini istediğini söylüyor. Bu da bence filmdeki ilginç olduğu kadar hüzünlü bi detaydı.

Apartmanı sakinlerinin  istediği olur sonunda. Binanın emniyetli olmadığından yıkımına karar verilir. Bu kararla Mithat Bey’in  evinin  boşaltılmasına karar veriliyor. Zabıtalar evi boşaltmamış olduğu taktirde zorla tahliye edeceklerini söylemeleri ve bunun üzerine Mithat Bey’in günlerce evden çıkmayıp koltuğunda umutsuzca zabıtaları beklemesi…

Çok başarılı, çok etkileyici, çok güzel bi filmdi. Mutlaka izlenilmesi gereken.